Wie te maken krijgt met een overlijden binnen het gezin, komt vroeg of laat de term kindsdeel erfenis tegen. Maar hoeveel krijgt een kind nu precies, en verandert dit als er een testament is? In dit artikel leggen we uit hoe het kindsdeel van een erfenis wordt bepaald, wat de legitieme portie inhoudt en welke situaties vaak tot vragen leiden.
In het kort
- Het kindsdeel is het erfdeel dat een kind krijgt, bepaald door het aantal erfgenamen en de verdeling.
- Zonder testament erven kinderen in principe een gelijk deel, naast de partner.
- Ook bij onterving houdt een kind meestal recht op de legitieme portie.
Wat is het kindsdeel van een erfenis?
Het kindsdeel is het deel van de nalatenschap dat een kind als erfgenaam ontvangt. De precieze hoogte hangt af van een aantal factoren: is er een testament, hoeveel erfgenamen zijn er, en is er een partner die ook meedeelt in de nalatenschap? Zonder testament geldt de wettelijke verdeling, waarbij de partner en de kinderen gezamenlijk erven. De partner krijgt daarbij doorgaans de goederen van de nalatenschap, terwijl elk kind een kindsdeel krijgt in de vorm van een geldvordering. Deze systematiek staat uitgebreider beschreven in het artikel over erfenis verdelen zonder testament.
Hoe wordt het kindsdeel berekend?
Bij de wettelijke verdeling wordt de nalatenschap in principe gelijk verdeeld tussen de partner en de kinderen, alsof de partner ook als “een kind” meetelt in de verdeling. Zijn er bijvoorbeeld een partner en twee kinderen, dan wordt de nalatenschap in drie gelijke delen gesplitst: de partner krijgt de goederen ter waarde van zijn of haar deel, en elk kind krijgt een kindsdeel ter waarde van dat gelijke aandeel, in de vorm van een vordering.
Enkele factoren die de hoogte van het kindsdeel beïnvloeden:
- Aantal kinderen. Hoe meer kinderen er zijn, hoe kleiner het aandeel van elk kind afzonderlijk wordt.
- Aanwezigheid van een partner. Is er geen partner meer in leven, dan erven de kinderen de volledige nalatenschap onderling, gelijk verdeeld.
- Vooroverleden kinderen. Is een kind al overleden, dan treden diens eigen kinderen (de kleinkinderen van de erflater) meestal in de plaats en verdelen zij samen het kindsdeel van hun ouder.
- Een testament. Een testament kan de verdeling anders regelen, zolang de legitieme portie van ieder kind gerespecteerd blijft.
Voorbeeld ter illustratie (schematisch, geen bedragen)
| Situatie | Wie erft | Verdeling van het kindsdeel |
|---|---|---|
| Partner + 2 kinderen | Partner en 2 kinderen | Nalatenschap in 3 gelijke delen; partner krijgt goederen, kinderen een vordering |
| Geen partner, 3 kinderen | 3 kinderen | Nalatenschap gelijk verdeeld over de 3 kinderen |
| 1 kind vooroverleden, 2 kleinkinderen | Overige kinderen + kleinkinderen | Kleinkinderen delen samen het kindsdeel van hun overleden ouder |
Voor een compleet beeld van de wettelijke verdeling en de rol van de partner is het artikel over erfenis verdelen zonder testament een goede aanvulling op dit onderwerp.
Wat is de legitieme portie en wanneer speelt die een rol?
De legitieme portie is een wettelijk beschermd minimumdeel van de erfenis waarop een kind altijd aanspraak kan maken, ook als een ouder in een testament heeft geregeld dat het kind minder of niets krijgt. De legitieme portie is doorgaans kleiner dan het kindsdeel dat een kind zonder testament zou krijgen, en wordt uitgekeerd in geld, niet in goederen. Een kind moet de legitieme portie zelf actief opeisen; dit gebeurt niet automatisch.
De legitieme portie is dus vooral relevant bij een testament waarin een kind wordt onterfd of duidelijk wordt achtergesteld ten opzichte van andere erfgenamen. Twijfel je of je als kind recht hebt op de legitieme portie, of wil je weten hoe je dit opeist? Een notaris of specialist in erfrecht kan dit voor jouw situatie uitrekenen.
Kan een kind onterfd worden?
Een ouder kan er in een testament voor kiezen om een kind te onterven, bijvoorbeeld vanwege een verstoorde relatie. Toch betekent onterving niet dat een kind met helemaal niets komt te staan: de legitieme portie blijft in de meeste gevallen bestaan als vangnet. Een onterfd kind kan deze portie binnen een bepaalde termijn na het overlijden opeisen bij de andere erfgenamen of de executeur.
Belangrijk om te weten: een onterfd kind wordt geen erfgenaam meer en heeft daardoor bijvoorbeeld geen inzagerecht in de volledige nalatenschap zoals een erfgenaam dat wel heeft, maar heeft wel recht op informatie die nodig is om de legitieme portie te berekenen.
Kindsdeel en erfbelasting: houd er rekening mee
Ook over het kindsdeel van een erfenis kan erfbelasting verschuldigd zijn. De hoogte hiervan hangt af van de waarde van het kindsdeel en de geldende vrijstelling voor kinderen, die afwijkt van de vrijstelling voor een partner. Omdat deze bedragen jaarlijks kunnen veranderen, is het verstandig om de actuele cijfers te checken op belastingdienst.nl voordat je een inschatting maakt van wat er netto overblijft.
Wat als kinderen het niet eens zijn over de verdeling?
Onenigheid tussen kinderen over de precieze verdeling van de nalatenschap komt regelmatig voor, zeker bij samengestelde gezinnen of als er onroerend goed in de nalatenschap zit. Lukt het niet om er samen uit te komen, dan kan een notaris of mediator helpen om tot een oplossing te komen. In het uiterste geval kan de rechter om een uitspraak worden gevraagd. Voor de bredere afwikkeling van de nalatenschap, inclusief deze en andere praktische stappen, is de checklist nalatenschap regelen een goed startpunt.
Veelgestelde vragen
Wat is het kindsdeel van een erfenis?
Het kindsdeel is het erfdeel dat een kind krijgt uit de nalatenschap van een ouder, vastgesteld op basis van het aantal erfgenamen en de wettelijke of testamentaire verdeling.
Krijgt elk kind altijd een gelijk deel van de erfenis?
Bij de wettelijke verdeling krijgen kinderen in principe een gelijk deel van elkaar, al kan een testament hiervan afwijken, mits de legitieme portie van elk kind gerespecteerd wordt.
Kan een kind volledig onterfd worden?
Een ouder kan een kind in een testament onterven, maar het kind behoudt in dat geval meestal recht op de legitieme portie: een wettelijk beschermd, verkleind deel van de erfenis in geld.
